uitgebreid zoeken

Categorieën

Uitzonderingen

Type

10 do’s and don’ts bij het publiceren van portretten

Het portretrecht is een complex recht. Er zijn verschillen bij editorial en commercieel gebruik, maar ook essentieel is het onderscheid tussen publieke en niet publieke personen. Hollandse Hoogte schreef daarom onderstaande 10 do’s and don’ts als handvat voor iedere beeldgebruiker.

1. De openbaarmaker is verantwoordelijk
De openbaarmaker, de partij die het portret publiceert, is altijd verantwoordelijk voor die openbaarmaking en dus ook aansprakelijk voor eventueel geleden schade door de geportretteerde, ten gevolge van die openbaarmaking. Ongeacht eventuele afspraken die gemaakt zijn met de partij die de portretfoto aanleverde. Eventuele schade zou je natuurlijk wel op die partij kunnen verhalen, als daar de fout lag. Bijvoorbeeld wanneer de omschrijving van het beeld incorrect bleek in de database.

2. Let op informatie uit de beeldbank
Wanneer je een fotoportret afneemt van een derde, zoals een beeldbank, is het goed om te weten wat zij zeggen over het gebruik van een portret. Zo is de context van een portret soms van belang bij de afweging of je het portret mag publiceren of niet. Als er toestemming is gevraagd aan de geportretteerde, hoe ver strekt die toestemming dan? Ofwel: dat een portret in een beeldbank staat, wil nog niet zeggen dat deze ongelimiteerd gebruikt kan worden.

3. Wat betekent een Model Release of Quitclaim?
Als toestemming voor publicatie is verkregen van de geportretteerde, is dit meestal vastgelegd in een Model Release Form of Quitclaim. De Nederlandse term hiervoor is Modelvrijwaringsverklaring. Daarin staat vastgelegd dat de geportretteerde toestemming geeft voor bepaalde vormen van publicatie. Hoe specifieker, hoe beter, maar meestal wordt er slechts onderscheid gemaakt tussen toestemming om het portret commercieel en/of editorial te mogen gebruiken. Een getekende Quitclaim is een contract. De geportretteerde kan de toestemming niet meer intrekken.

4. De juiste context gebruiken
In alle gevallen moet een niet released portret in de juiste context worden gebruikt. Let daarom goed op de beschrijving van de beeldbank. Gebruik het portret niet in een andere context dan deze is gemaakt. We zouden zelf tenslotte ook liever niet als alcoholist worden weggezet, als we op een vrijdagmiddag een wijntje drinken op het terras.

5. Redelijk belang – reclame en commercieel gebruik
Bij het publiceren van een portret moet er in de basis rekening worden gehouden met het redelijk belang dat de geportretteerde heeft om zich tegen openbaarmaking van het portret te verzetten. Wordt een portret gebruikt voor een advertentie of een vergelijkbare uiting, dan weegt het belang van de geportretteerde al snel zwaarder. Het is een belangenafweging tussen het belang van de geportretteerde en het belang van de partij die openbaar maakt. Een persoon hoeft niet zomaar te accepteren ‘het gezicht’ van een bedrijf, dienst of product te zijn of daarmee geassocieerd te worden. Alleen als er een (over)duidelijke Quitclaim ligt, is deze afweging niet meer nodig.

6. Redelijk belang – privacy en editorial gebruik
Ook wanneer een portret niet voor commerciële doeleinden en reclame ingezet wordt, moet er een belangenafweging gemaakt worden. In dit geval tussen het privacybelang van de geportretteerde en het belang van de publicatie. In het geval van nieuws is er veel geoorloofd. Is de foto onschuldig, dan mag het portret vaak wel gepubliceerd worden. Let hier weer op dat de foto in dezelfde context wordt gebruikt als waarin deze gemaakt is. Verander de context niet door er een diskwalificerende tekst of titel bij te plaatsen.

7. Toestemming van de geportretteerde
Omdat het de verantwoordelijkheid is van de openbaarmaker, kan het zijn dat je als openbaarmaker zo veel mogelijk zekerheid wilt hebben. Als de beeldbank geen Quitclaim heeft geregeld of de inhoud daarvan onduidelijk is of juist de context van het portret niet duidelijk is omschreven, waardoor het gebruik riskant is, dan kan en mag je als gebruiker zelf nog toestemming vragen aan de geportretteerde. Dit geeft de meeste zekerheid. Laat zelf alsnog een Quitclaim tekenen voor de situatie waarin je het portret wil gebruiken, zodat de toestemming niet meer ingetrokken kan worden.

8. Hoge bomen vangen veel wind
Bekende personen moeten meer dulden dan andere mensen. Portretten van bekende personen mogen in een journalistieke context, waarbij ze het publiek debat dienen, gebruikt worden. Soms zelfs als het om roddelpers gaat. Maar foto’s van de strikte privésfeer, die zonder toestemming van de bekende persoon in het huis of de tuin van de geportretteerde zijn gemaakt, vallen daar meestal niet onder. Ook hier moet weer een belangenafweging gemaakt worden. Daarnaast kunnen bekende personen, zoals voetballers, presentatoren en artiesten een verzilverbare populariteit hebben. Dat wil zeggen dat ze recht kunnen hebben op een (hogere) vergoeding, wanneer hun portret wordt gebruikt. Vaak omdat ze anders zelf die foto’s hadden kunnen verkopen. Als een bekende persoon over deze verzilverbare populariteit bezit, heeft deze persoon recht op een ‘passende vergoeding’ bij het gebruik van het portret. De verzilverbare populariteit geldt in sommige gevallen niet voor politici en andere mensen met een openbare functie.

9. Parodie
Portretten van publieke personen mogen ook als parodie gebruikt worden. Wederom vooral wanneer dit is in de context van nieuws, actualiteit of het publiek debat. Wederom mag er geen sprake zijn van een diskwalificerende context. Let wel op dat wanneer een parodie gebruikt wordt in een commerciële context, zoals een advertentie of vergelijkbare uiting, de parodie vaak niet is toegestaan.

10. Fotoportretten in opdracht gemaakt
A. Wanneer je in opdracht een portret laat maken voor een publicatie in bijvoorbeeld een nieuwsblad dan weet de geportretteerde waarvoor het beeld wordt gebruikt en daarmee heb je de benodigde toestemming. Hetzelfde geldt voor de fotograaf, hij geeft door de opdracht te accorderen toestemming voor de publicatie.
B. Wil je een fotoportret uit de beeldbank (dat eerder in opdracht voor een andere medium werd gemaakt) in een nieuwsblad of tijdschrift publiceren dan is er opnieuw toestemming nodig van de geportretteerde en de fotograaf. We spreken hier over een nieuwe licentie.

Nieuwe lightbox

Geef hieronder een naam voor de nieuwe lightbox.

Ogenblik geduld

Een ogenblik geduld alsjeblieft, je bestand wordt nu klaargezet.


Bestand staat klaar

Je ontvangt een e-mail met een link waarmee je het zip-bestand kunt downloaden. Dit proces kan een paar minuten in beslag nemen.

Fout opgetreden

Er is een fout opgetreden. Je zip-bestand kon niet worden gegenereerd.